Nederland heeft sinds 16 juli 2026 officieel een watertekort. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat schaalde op advies van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) op van een dreigend watertekort naar een feitelijk watertekort. De rivieren staan uitzonderlijk laag voor de tijd van het jaar, het neerslagtekort is opgelopen tot ruim 226 millimeter en daarmee hoort 2026 inmiddels bij de droogste jaren ooit gemeten. Deskundigen vergelijken de situatie zelfs met het beruchte droogtejaar 1976.

En toch: als je thuis de kraan opendraait, komt er gewoon water uit. Dus waarom zou je je druk maken?

Precies daarom schrijven we dit artikel. Want een watertekort is een van die noodsituaties die zich langzaam opbouwt, tot het moment dat je er ineens wél iets van merkt. Hieronder leggen we uit wat er precies aan de hand is, wie er als eerste water krijgt als het schaars wordt (het antwoord verrast je misschien) en vooral hoe je zelf zorgt dat jouw huishouden een paar dagen zonder de kraan vooruit kan.

Wat is er precies aan de hand?

Nederland is een waterland, maar we zijn voor ons zoete water sterk afhankelijk van wat er van bovenstrooms binnenkomt. Via de Rijn en de Maas stroomt normaal gesproken een constante aanvoer ons land binnen. Die aanvoer voedt de rivieren, houdt het IJsselmeer op peil, spoelt zout zeewater terug en levert het water waaruit een groot deel van ons drinkwater wordt gemaakt.

Als het maandenlang te weinig regent in Nederland én in de landen waar die rivieren vandaan komen, gebeuren er twee dingen tegelijk. De aanvoer van buitenaf daalt, en tegelijkertijd verdampt er meer dan er valt. Dat verschil heet het neerslagtekort, en dat staat dit jaar op ruim 226 millimeter. De gevolgen zie je terug in het landschap: lage rivierstanden, dalende grondwaterpeilen, verdroogde natuur en vaarten die zo ondiep worden dat schepen minder lading mogen meenemen.

De term watertekort betekent overigens niet dat het water op is. Het betekent dat er minder water beschikbaar is dan alle gebruikers samen zouden willen, en dat er dus keuzes gemaakt moeten worden. Die keuzes zijn in Nederland vooraf vastgelegd, en dat is het punt waar het voor jou thuis interessant wordt.

Van ‘dreigend’ naar ‘feitelijk’ watertekort

Nederland werkt met opschalingsniveaus, een beetje zoals een weeralarm. Bij een dreigend watertekort is de situatie nog beheersbaar, maar zien de waterbeheerders het de verkeerde kant op gaan. Er wordt extra gemeten, water wordt zuiniger vastgehouden en waterschappen kunnen lokaal maatregelen nemen, zoals een verbod op het onttrekken van water uit sloten.

Bij een feitelijk watertekort — het niveau waar we nu zitten — is de vraag naar water daadwerkelijk groter dan het aanbod. De landelijke coördinatie wordt opgeschaald en de verdeling van het beschikbare water gaat volgens een wettelijke voorrangsvolgorde. Dat is geen paniekknop, maar wel een duidelijk signaal: vanaf hier moet er verdeeld worden, en niet iedereen krijgt wat hij wil.

Wat je daarvan merkt, verschilt sterk per regio. In het ene gebied blijft het bij een oproep om zuinig te zijn, in het andere komt er een sproeiverbod, mogen boeren niet meer beregenen of gaan sluizen minder vaak open om zoet water vast te houden.

Wie krijgt als eerste water? De verdringingsreeks

Hier komt het antwoord dat veel mensen verrast. Nederland heeft in de Waterwet een zogeheten verdringingsreeks vastgelegd: een rangorde die bepaalt wie bij schaarste voorrang krijgt. Die reeks kent vier categorieën, in deze volgorde:

  1. Veiligheid en het voorkomen van onomkeerbare schade. Denk aan de stabiliteit van dijken en kades, het inklinken van veengebieden en natuur die zich nooit meer zou herstellen.
  2. Nutsvoorzieningen. Hieronder vallen de drinkwatervoorziening en de energievoorziening.
  3. Kleinschalig hoogwaardig gebruik. Bijvoorbeeld tijdelijke beregening van kapitaalintensieve gewassen en proceswater voor bedrijven.
  4. Overige belangen. Scheepvaart, landbouw, industrie, recreatie en visserij, afgewogen op economische en maatschappelijke schade.

Zie je het? Drinkwater staat níét op de eerste plaats. Dijken gaan voor. Dat klinkt hard, maar het is verstandig: een veendijk die uitdroogt en bezwijkt, kan een hele polder onder water zetten. Dat is onomkeerbare schade waar geen enkele hoeveelheid bespaard drinkwater tegenop weegt. Drinkwater staat wél stevig op plek twee, ruim vóór landbouw en industrie. In de praktijk betekent dit dat jouw kraan pas heel laat in de rij in de knel komt — maar dat het systeem er wel degelijk van uitgaat dat er ergens geknepen moet worden.

Blijft de kraan het gewoon doen?

Laten we nuchter zijn: dat een Nederlandse woonwijk droog komt te staan door een tekort aan bronwater, is een onwaarschijnlijk scenario. Onze drinkwaterbedrijven halen hun water uit grondwater en oppervlaktewater, hebben ruime zuiveringscapaciteit en zijn goed op droogte voorbereid. De kans dat je deze zomer letterlijk zonder kraanwater zit door dít watertekort is klein.

Wat wél realistisch is, zijn deze drie dingen.

Beperkingen en oproepen. Sproeiverboden, het advies om de auto niet te wassen, en in het uiterste geval een dringende oproep om alleen nog water te gebruiken voor drinken, koken en hygiëne. Bij aanhoudende droogte kunnen drinkwaterbedrijven de druk op het net verlagen, wat vooral op hoger gelegen verdiepingen merkbaar is.

Lokale uitval door een andere oorzaak. Een leidingbreuk, een verontreiniging of een technisch defect legt een wijk zo een dag plat. Dan geldt een kookadvies of komt er een noodwatervoorziening met tankwagens en waterzakken, geregeld door je drinkwaterbedrijf en de veiligheidsregio. Zo’n voorziening is er echter niet binnen tien minuten, en zeker niet meteen bij jou op de hoek.

Uitval van stroom. Dit is de onderschatte: drinkwater komt bij jou thuis dankzij pompen, en pompen draaien op elektriciteit. Bij een langdurige stroomstoring — en dankzij netcongestie op een overvol stroomnet is dat een reëler scenario dan een paar jaar geleden — kan de waterdruk wegvallen, vooral in hoogbouw. Water en stroom zijn in een modern huishouden onlosmakelijk verbonden. Wat je doet als de stroom uitvalt, lees je in het stappenplan bij stroomuitval.

Met andere woorden: het is niet de droogte zélf die jouw kraan het meest bedreigt. Maar de droogte is wel een uitstekende aanleiding om te regelen wat je toch al had moeten regelen.

Waarom water het kwetsbaarste onderdeel van je voorbereiding is

Van alle dingen die je in huis kunt halen, is water het belangrijkst en tegelijk het meest verwaarloosd. Zonder eten houd je het weken vol. Zonder water ben je binnen drie dagen in ernstige problemen, en al na één dag zonder drinken merk je het aan je concentratie, je hoofd en je humeur.

Water is bovendien het enige onderdeel van je noodpakket dat je niet kunt improviseren. Een maaltijd kun je overslaan, een kaars vervangen, een radio lenen. Maar water dat er niet is, is er niet. En het is zwaar, dus je kunt het ook niet snel even halen als het misgaat: de eerste rijen in de supermarkt die leeg zijn, zijn de flessenwaterschappen.

Precies daarom adviseert de overheid in de campagne Denk vooruit om als huishouden 72 uur zelfredzaam te zijn. Water is daarvan de basis.

Hoeveel water heb je thuis nodig?

De vuistregel is drie liter drinkwater per persoon per dag. Voor 72 uur betekent dat negen liter per persoon. Een gezin van vier komt daarmee op zo’n 36 liter — grofweg 24 flessen van anderhalve liter, oftewel vier six-packs.

Dat is puur om te drinken. Wil je ook koken, tanden poetsen, je handen wassen en de wc af en toe doorspoelen, reken dan ruimer. Tien liter per persoon per dag is een comfortabel richtgetal, maar begin niet met dat getal: het schrikt af. Begin met de negen liter drinkwater per persoon, en breid daarna uit met een jerrycan of twee voor hygiëne. Vergeet ook je huisdieren niet, en houd rekening met extra water als iemand in huis ziek is of medicatie gebruikt.

Zo leg je een watervoorraad aan die je niet vergeet

Het mooie van water is dat het goedkoop en simpel is. De valkuil is dat je het aanlegt en er daarna nooit meer naar omkijkt.

  • Koop gewoon flessenwater uit de supermarkt. Ongeopend en donker bewaard is dat jarenlang veilig; de houdbaarheidsdatum gaat vooral over smaak en de kwaliteit van het plastic. Vervang je voorraad eens per jaar.
  • Gebruik jerrycans voor de rest. Neem jerrycans die geschikt zijn voor levensmiddelen (let op het glas-en-vork-symbool), vul ze met kraanwater en ververs ze elk half jaar. Zet een terugkerende herinnering in je telefoon; dat is het enige wat het verschil maakt tussen een voorraad en een verzameling stoffige cans.
  • Hergebruik geen oude melk- of sappakken. Daar blijven suikers en eiwitten in achter waar bacteriën dol op zijn.
  • Bewaar koel, donker en niet op de grond van een schuur. Een koele kast, een kelderkast of onder in de meterkast is prima. Direct zonlicht en warmte zijn de vijand.
  • Spreid je voorraad. Een deel in de keuken, een deel elders. Dan ben je nooit alles kwijt als één plek onbereikbaar is.

Denk er ook aan dat water niet alleen bedoeld is om te drinken. Wil je zonder stroom kunnen koken of zelfs brood bakken, of thuis voedsel wecken en conserveren, dan heb je daar water én een warmtebron voor nodig. Een campinggasstel met een reservevoorraad gas is daarom het logische broertje van je watervoorraad.

Als de kraan tóch stilvalt: veiligstellen en veilig maken

Krijg je een melding dat de watervoorziening uitvalt of verstoord raakt — bijvoorbeeld via NL-Alert of je drinkwaterbedrijf — dan telt vooral het eerste kwartier.

Vul alles wat je hebt, meteen. Zolang er nog druk op de leiding staat, kun je pannen, emmers, flessen en jerrycans vullen. Een bad vol is al gauw honderdvijftig tot tweehonderd liter; niet om te drinken, maar uitstekend om de wc mee door te spoelen en je mee te wassen. Vul het bad alleen als je er zeker van bent dat je het veilig kunt legen en er geen kleine kinderen zonder toezicht bij kunnen.

Weet waar er al water in huis zit. In je cv-installatie, een boiler of een waterontharder zit water, en een regenton buiten is prima voor doorspoelen en schoonmaken. Regenwater en water uit sloten of vijvers is nooit zonder behandeling drinkbaar.

Maak water veilig door het te koken. Water dat je een minuut goed door laat koken, is vrij van vrijwel alle ziekteverwekkers. Belangrijk om te weten: koken doodt bacteriën en virussen, maar verwijdert géén chemische verontreiniging, zware metalen of pesticiden. Is er een kookadvies van je drinkwaterbedrijf, volg dan precies wat zij zeggen. Een goede waterfilter of zuiveringstabletten zijn een prima aanvulling, maar lees vooraf waar ze wel en niet tegen beschermen — en test ze een keer voordat je ze nodig hebt.

Wat je deze week al kunt doen

Je hoeft er geen weekend voor vrij te maken. Met dit lijstje ben je in een half uur een stuk beter voorbereid:

  • Zet negen liter drinkwater per persoon klaar op een koele, donkere plek.
  • Koop één of twee jerrycans voor levensmiddelen en vul ze met kraanwater.
  • Zet nu meteen een halfjaarlijkse herinnering in je telefoon om ze te verversen.
  • Leg een pak zuiveringstabletten of een filter bij je noodpakket, en lees de gebruiksaanwijzing.
  • Zorg dat je zonder stroom water aan de kook kunt krijgen (campinggasstel plus reservegas).
  • Spreek met je gezin af wat jullie doen bij een kookadvies of uitval: wie vult wat, en waar staat alles?
  • Check je buren. Ouderen en mensen die slecht ter been zijn, kunnen niet even een krat water halen.

En zolang het tekort duurt: wees zuinig. Een kortere douche, de tuin niet sproeien en de auto laten staan lijken kleine dingen, maar met miljoenen huishoudens tegelijk schelen ze wel degelijk. Zuinig zijn met water is nu geen offer, maar simpelweg gezond verstand.

Nuchter blijven, wel voorbereid zijn

Het feitelijke watertekort van 2026 is geen reden om flessenwater te gaan hamsteren. De kans dat jouw kraan deze zomer droog blijft, is klein. Maar het is wel een uitgelezen moment om iets te regelen wat je toch al zou moeten hebben, en wat bij vrijwel elke andere noodsituatie ook van pas komt: een paar dagen water in huis, en het gereedschap om er veilig mee om te gaan.

Droogte laat vooral zien hoe fijnmazig ons systeem is afgesteld. Water, stroom, voedsel en communicatie hangen aan elkaar. Wie op één daarvan is voorbereid, is meteen een stuk weerbaarder op de andere.

Wil je stap voor stap regelen dat jouw gezin voorbereid is op watertekort, stroomuitval en andere noodsituaties? In het handboek Als de sirene gaat! vind je per scenario concrete checklists, invulbladen en nuchtere uitleg. Zodat jij, als er iets misgaat, precies weet wat je te doen staat.

Bronnen: ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW), Rijkswaterstaat, KNMI, Waterwet (verdringingsreeks), Rijksoverheid — juli 2026.