Een goed gevulde voorraadkast geeft rust. Als de winkels een paar dagen leeg zijn, of als de stroom uitvalt en de koelkast warm wordt, wil je eten in huis hebben dat gewoon goed blijft. Dat zagen we deze week nog bij het cyberincident bij Albert Heijn, toen de versafdelingen binnen een dag leegliepen.

Conserveren is de kunst om voedsel lang goed te houden. Sommige methodes zijn eeuwenoud en kun je zo thuis toepassen. Andere klinken makkelijker dan ze zijn, en een paar kun je beter aan de fabriek overlaten. In dit artikel lees je per methode hoe het werkt, wat je nodig hebt, of het zonder stroom kan en waar je op moet letten.

Eerst dit: het veiligste begint in de winkel

Voor je noodvoorraad is gekocht houdbaar eten de makkelijkste en veiligste basis. Blikken, potten en droge producten uit de supermarkt zijn in de fabriek onder hoge druk en temperatuur verhit. Dat lukt thuis niet op dezelfde manier.

Let wel op het verschil tussen twee datums op de verpakking:

  • THT (ten minste houdbaar tot). Dit gaat over kwaliteit. Na de datum is het product vaak nog prima te eten. Kijk, ruik en proef. Volgens het Voedingscentrum kun je een ongeopende pot groente zelfs jaren na de THT-datum nog eten, al wordt de kwaliteit wel minder.
  • TGT (te gebruiken tot). Dit gaat over veiligheid. Eet het niet meer na deze datum. Het staat op bederfelijke producten zoals vers vlees en vis.

Zelf conserveren is daarom vooral een mooie aanvulling op je voorraad, geen vervanging. Lees in waarom een noodpakket in huis essentieel is wat de basis van je voorraad is.

1. Drogen

Drogen haalt het vocht uit voedsel. Zonder vocht kunnen bacteriën en schimmels niet groeien. Het is een van de oudste en veiligste methodes, en goed thuis te doen.

Geschikt voor: appel, peer, banaan, abrikoos, tomaat, paprika, wortel, ui, champignons en kruiden zoals peterselie, tijm, munt en basilicum.

Zo doe je het:

  • Snijd het voedsel in dunne, gelijke plakjes. Hoe dunner, hoe sneller het droogt.
  • Leg de plakjes naast elkaar op bakpapier of een rooster.
  • Droog ze in de oven op 50 tot 70 graden, met de deur op een kier zodat het vocht weg kan. Afhankelijk van het product duurt dat 4 tot 12 uur. Een voedseldroger werkt zuiniger en gelijkmatiger.
  • Kruiden kun je zonder stroom drogen: hang ze in bosjes ondersteboven op een droge, donkere plek. Na één tot twee weken zijn ze klaar.

Klaar is: fruit voelt leerachtig en buigzaam, groente is knapperig of hard. Er mag geen vocht meer uitkomen als je erop drukt.

Bewaren: in luchtdichte potten of zakken, op een koele, donkere plek. Zo blijft het maanden goed. Zie je vocht in de pot of ruik je schimmel, gooi het dan weg.

Zonder stroom? Gedroogd voedsel zelf wel, het drogen meestal niet. Maak het dus nu, niet tijdens een noodsituatie.

2. Fermenteren

Bij fermenteren laat je goede melkzuurbacteriën hun werk doen. Die maken het voedsel zuur, en in een zure omgeving krijgen ziekmakers geen kans. Zuurkool en kimchi zijn bekende voorbeelden.

Geschikt voor: witte en rode kool, wortel, komkommer, paprika, bieten en radijs.

Zo doe je het:

  • Snijd of rasp de groente fijn en weeg die.
  • Voeg 2 procent zout toe: 20 gram zout op 1 kilo groente. Gebruik zout zonder jodium.
  • Kneed de groente tot er vocht vrijkomt. Dat vocht wordt de pekel.
  • Druk alles stevig aan in een schone pot, tot de groente helemaal onder de pekel staat. Leg er een gewichtje op.
  • Draai de deksel niet helemaal vast, zodat gas kan ontsnappen, of gebruik een waterslot.
  • Laat de pot 3 tot 7 dagen op kamertemperatuur staan en proef dagelijks. Smaakt het fris zuur, zet de pot dan koel.

Let op: de groente moet altijd onder de pekel blijven. Licht bruisen is normaal, maar zie je pluizige schimmel of ruik je iets vies, gooi het dan weg.

Zonder stroom? Ja, fermenteren heeft geen stroom nodig. Bewaar het daarna wel zo koel mogelijk.

Wil je verder? Lees het magische proces van fermentatie en fermentatie als levensvaardigheid in tijden van nood.

3. Wecken: alleen voor fruit

Bij wecken verhit je voedsel in afgesloten glazen potten. Als de pot afkoelt, ontstaat een vacuüm. Dat klinkt veilig, maar juist in zo’n afgesloten pot zonder zuurstof kan de bacterie groeien die botulisme veroorzaakt. Botulisme is zeldzaam, maar een zeer gevaarlijke voedselvergiftiging. Je ziet, ruikt en proeft het niet.

Het Voedingscentrum raadt daarom af om zelf groente, vlees, vis of soep te wecken. Fruit wecken is wel veilig, omdat fruit zuur genoeg is om de bacterie tegen te houden.

Geschikt voor: appelmoes, peren, kersen, pruimen, rabarber en ander fruit.

Zo doe je het:

  • Kook de potten, deksels en rubberen ringen 10 minuten uit.
  • Vul de potten tot ongeveer 2 cm onder de rand en houd de rand schoon.
  • Sluit ze af en zet ze rechtop in een grote pan of weckketel, helemaal onder water.
  • Breng het water aan de kook en volg de wecktijd uit een betrouwbaar recept.
  • Laat de potten afkoelen. Trekt de deksel vacuüm en kun je hem niet meer optillen, dan is het gelukt.

Gooi een pot altijd weg als de deksel bol staat, het sist of spuit bij openen, of de inhoud er troebel uitziet of vreemd ruikt.

Groente of soep die je lang wilt bewaren? Vries ze in, fermenteer ze of koop ze in blik. Meer over de techniek lees je in wecken: voedsel duurzaam en veilig bewaren.

4. Suikeren: jam, gelei en compote

Veel suiker bindt het vocht in fruit, zodat bacteriën en schimmels er niet bij kunnen. Zo maak je jam, gelei of compote.

Zo doe je het: kook het fruit met suiker of geleisuiker volgens de verhouding op de verpakking, giet het heet in uitgekookte potten en draai die meteen dicht.

Let op: jam met minder suiker is minder lang houdbaar. Bewaar een geopende pot in de koelkast. Zie je schimmel, gooi dan de hele pot weg, en schep het er niet alleen af.

Zonder stroom? De jam zelf wel. Ongeopend blijft goede jam lang houdbaar in de voorraadkast.

5. Zouten en pekelen

Zout trekt vocht uit voedsel en maakt het lastig voor bacteriën. Denk aan haring, ham en gezouten vis. Bij pekelen leg je voedsel in zout water.

Let op: zouten van vlees en vis vraagt precieze hoeveelheden, tijden en temperaturen. Gaat het mis, dan kun je er flink ziek van worden. Begin daarom met groente, bijvoorbeeld door te fermenteren. Vlees en vis zouten doe je alleen volgens een betrouwbaar recept en met veel zorg. Gezouten producten koop je anders gewoon kant-en-klaar.

Zonder stroom? Goed gezouten producten blijven lang goed op een koele plek.

6. Invriezen

Invriezen remt de groei van bacteriën en is thuis de veiligste manier om vlees, vis, groente, brood en maaltijden lang te bewaren.

Zo doe je het: vries producten vers in, het liefst voor de TGT-datum. Verpak ze luchtdicht en zet de datum erop. Gebruik de oudste producten het eerst.

De zwakke plek: stroom. Valt de stroom uit, dan houdt een volle, gesloten vriezer het ongeveer twee dagen vol, een halfvolle ongeveer één dag. Open de deur dan zo min mogelijk. Lees in wat als de stroom uitvalt wat je daarna wel en niet meer kunt eten.

Tip: vul lege ruimte in je vriezer met flessen water. Een volle vriezer blijft langer koud, en het ijs is meteen extra drinkwater.

7. Vacuüm verpakken

Vacuüm verpakken haalt de lucht uit de verpakking. Dat vertraagt bederf, maar het is geen conserveermethode op zich.

Goed voor: droge producten zoals rijst, pasta, noten, gedroogd fruit en zelf gedroogde groente. Zonder lucht en vocht blijven die langer goed en houd je ongedierte buiten.

Let op: vers vlees, vis en kaas blijven ook vacuüm verpakt bederfelijk. Bewaar ze in de koelkast of vriezer. Zonder zuurstof kan juist de botulismebacterie groeien.

8. Wat je beter niet zelf doet

  • Groente, vlees, vis of soep wecken. Vanwege het risico op botulisme, zie hierboven.
  • Knoflook, kruiden of groente in olie bewaren. Ook in olie is geen zuurstof. Het Duitse instituut voor risicobeoordeling (BfR) raadt af om zelfgemaakte producten in olie lang te bewaren. Maak ze vers en zet ze in de koelkast.
  • Oude recepten aanpassen. Minder suiker, zout of azijn dan het recept aangeeft, kan een product onveilig maken.

Overzicht: welke methode past bij jou?

  • Gekocht in blik of pot: veiligste basis, jaren houdbaar, geen stroom nodig.
  • Drogen: veilig en makkelijk, maanden houdbaar, geen stroom nodig om te bewaren.
  • Fermenteren: veilig met de juiste hoeveelheid zout, maanden houdbaar, geen stroom nodig.
  • Wecken van fruit: veilig, ongeveer een jaar houdbaar, geen stroom nodig om te bewaren.
  • Suikeren: veilig, lang houdbaar, geen stroom nodig.
  • Zouten en pekelen: alleen met een betrouwbaar recept.
  • Invriezen: veilig, maar afhankelijk van stroom.
  • Vacuüm verpakken: handig hulpmiddel, geen conservering op zich.

Tips voor je voorraad

  • Kies wat je gezin graag eet. Een noodsituatie is niet het moment om nieuwe smaken te proberen.
  • Gebruik en vul aan. Eet het oudste eerst en zet nieuwe producten achteraan. Zo blijft je voorraad vers en gooi je niets weg.
  • Zet een datum op alles wat je zelf maakt.
  • Bewaar koel, droog en donker. Warmte, vocht en licht maken alles sneller slecht.
  • Denk aan koken zonder stroom. Een voorraad pasta heb je weinig aan zonder brander. Lees hoe je brood bakt als het licht uitgaat.
  • Vergeet water niet. Veel voedsel heeft water nodig om te koken. Lees meer in watertekort in Nederland: wat betekent dit voor jou thuis.
  • Bij twijfel: weggooien. Bolle deksels, sissende potten, schimmel of een vreemde geur betekenen dat het niet meer goed is.

De overheid adviseert met de campagne Denk Vooruit dat je 72 uur zelf kunt rondkomen. In Als de sirene gaat! lees je in hoofdstuk 6 alles over eten en drinken in een noodsituatie, en vind je in bijlage 2 een checklist om de houdbaarheid van je voorraad bij te houden.

Bronnen